Een goed verhaal is heel persoonlijk

‘Ikzelf hou er heel erg van dat je meegenomen wordt door de stem.’ Dat zei Monique Veelenturf, professioneel verhalenverteller. We spraken over de vraag: wat is een goed verhaal? Dat is heel persoonlijk, benadrukt ze. Want wat boeit en verbindt is voor iedereen anders. Tóch kun je als verhalenmaker die speciale energie, die interactie met de kijker en luisteraar, zeker wel beïnvloeden. Hoe? Lees hier de tips.

Interview met Monique Veelenturf door Genevion, oprichter Lifetime Art Club

HET CREËREN VAN VERHALEN IS JOUW SPECIALITEIT. HOE BEN JIJ GEBOEID GERAAKT DOOR VERHALEN?

Dat gebeurde al op de lagere school met Bijbelles. Ik vond de verhalen geweldig! Er ging iemand dood en iemand moest gestraft worden. De boodschappen komen pas op latere leeftijd hoor. Ik vond ze gewoon spannend. Op de middelbare school had ik een geschiedenisleraar die ontzettend leuk kon vertellen. Hij haalde er de Griekse Mythologie bij en liet dan de telefoon gaan in het verhaal. Dat kón toen natuurlijk helemaal niet. Zo bleven we actief luisteren. Er werd veel gelachen. Ik heb geleerd dat je heel geboeid kunt zijn door verhalen.

HOE BEN JE VERVOLGENS BEROEPSMATIG MET VERHALEN DOORGEGAAN?

Op de PABO was ik bezig om af te studeren op Omgevingsonderwijs (nu valt dat onder Cultureel Erfgoed) toen we tijdens een studiereis naar Edinburgh een Ghosttour deden. Wat jaren later hoorde ik verteller Daniel Morden tijdens een festival in Utrecht. Dát wilde ik ook kunnen! Iets met fantasie vertellen. Ik ging een week naar Wales met de International School of Storytelling en volgde later de Vertelacademie in Utrecht. Ik wilde Verhalenwandelingen maken voor wijken in Haarlem. Liefst in het donker, spannend. Ik kijk naar de personages uit de geschiedenis van die wijk.

Ik kleur de karakters en geef ze spannende avonturen. Zo krijg je het gevoel dat je even helemaal ergens anders bent in andere tijden.

Naast verhalenwandelingen geef ik ook sprookjesvertellingen en seizoensvertellingen over bijvoorbeeld de kerst of het voorjaar.

JE GEEFT OOK LES IN VERHALEN VERTELLEN OP SCHOLEN?

Ja, ik maak dan een lessenserie voor de groep. Eén les is rond een steen. Kinderen geven hun steen kenmerken, ik vraag ze ‘wat maakt jouw steen bijzonder en krachtig?’ Ze verbeelden het in een tekening en gaan in tweetallen vertellen over hun bedachte poepkracht, zeemeerminnenkracht, zeekracht of wenskracht. Prachtig hoe vol ze in hun verhaal zitten. Ook als docent bij het Frans Hals Museum vertel ik verhalen bij de schilderijen. Het gaat over leren kijken. Naar de losse toets, de streken, donker en licht. En wat je ziet vertalen naar je éigen verhaal, er een draai aan geven.

Een jongen maakte onlangs een Frans Hals schilderij met gouden kettingen en van die Rap-handen, vol met ringen.

BEGIN JE MET HET MAKEN VAN EEN VERHAAL ALTIJD MET EEN ONDERWERP OF THEMA?

Je hebt wel een haakje nodig. Als ik in een archeologisch museum sta en ik ga vertellen over een sneeuwklokje, kan ik dat beter vertellen tijdens een natuurdag. Bij het maken van een verhaal heb ik altijd een paar componenten die ik erin wil laten terugkomen. Ik doe daar eerst onderzoek naar. Een fotograaf heeft wel eens een Lucky Shot maar meestal vergt een verhaal onderzoek en voorbereiding.

En dan heb je je publiek voor ogen. Je wil dat de mensen meegenomen worden, even helemaal erin mee gaan. Plezier vind ik heel belangrijk. Maar dat is persoonlijk. Misschien heeft je kijker of luisteraar niets met het onderwerp maar kan toch meegenomen worden door de manier waaróp je het uit. Ook dit verrassende element is heel persoonlijk.

Er is altijd íets waar je verbinding mee kunt maken. Iets dat de ander herkent, iets leerzaams, of iets dat verrast.

DE MANIER WAAROP JE HET UIT? HOE KUN JE DAAR DAN MEE SPELEN?

Je kan een stijl hebben, waar mensen door aangetrokken worden. Bijvoorbeeld een rustige stem met een opbouw of een opzwepende meer theatrale stem. Dat is een heel verschil in stijl. Denk aan een horror film, hoe wordt deze afgebeeld? Zwart wit, bloederig, muziek, wat voor muziek. Allemaal stijlelementen. Ik vind het letterlijk en figuurlijk fijn om even ergens anders in te stappen, ergens anders te zijn. Ook om dat de ander te géven. Het is verbeeldingskracht.

Ik kan zeggen, er staat daar een bos bloemen en ze ruiken heel lekker. Het is heel belangrijk de manier waarop je dat zegt, hoe je erbij kijkt.

Ik zit ook in een vertellerskring, daar coachen we elkaar op beeldtaal. We coachen op hoe je staat, lengte, taalgebruik, de emotie in het verhaal, op van alles. Ritme, een cadans. We stellen eerst de vraag, wil je hier en hier op letten? Bijvoorbeeld de clou, komt dat eruit? Past het bij de doelgroep? Zo kun je leren en aanpassen, maar ook dat blijft persoonlijk. Je kiest wat je wel en niet meeneemt van de feedback. Je moet ook denken aan de plek waar je het verhaal vertelt. Kan ik hier wel iemand met een mes laten zwaaien. Maar wat ik wel of niet goed vind als luisteraar of verteller, dat zegt meer iets over mij. Het blijft persoonlijk. Ikzelf hou er heel erg van dat je meegenomen wordt door de stem.

IK ZEG OVER LIFETIME ART CLUB DAT WE KUNST MAKEN MET VERHALEN, VERHALENDE KUNST. HOE KIJK JIJ DAARNAAR?

Het gesproken woord is wel een verhalenvorm waar je als eerste aan denkt. Vroeger had je de serie The Storyteller met acteur John Hurt. Hij zat in de rol van oudere man samen met zijn hond bij de openhaard. Dat was dan de traditionele verhalenverteller.

Verhalende kunst is ook een vorm dat een verhaal uitbeeldt. Je voegt elementen toe die beelden oproepen.

 

Bijvoorbeeld de foto hier aan de muur heeft vleugels. Als verhalenverteller zou ik er geluid aan toevoegen, hoe die vleugels ruizen. Het is de kunst om verbeeldingskracht op te roepen. Een verhaal moet iets oproepen, de uitwisseling van energie tussen kunstenaar en publiek. Dat hoeft niet altijd met woorden. Dat kun je ook met een tekening doen, een foto of een dans.

Er is van alles mogelijk. Als je bijvoorbeeld een aquarel maakt dan wil je iets overbrengen. Dat doe je waarschijnlijk door middel van compositie, of door kleur. Je wil die interactie met de kijker. Die afstemming van energie, is belangrijk. Je kan ook een setting creëren met een live aspect. Nodig mensen thuis uit en vertel over je kunst. Het is eigenlijk een dubbele situatie, je maakt je kunst, je vertelt iets met je kunst en je vertelt erover. Ook mooi is de interactie die ontstaat. Als kinderen of volwassenen roepen, maar hoe zit dít dan en dát dan? Iedereen kijkt en luistert anders. Dat is juist leuk.

HEB JE EEN VOORBEELD VOOR VERHALENDE KUNST UIT DE MODERNE KUNST DAT JIJ EEN STERK VERHAAL VINDT? 

Kae Tempest is een geweldige Spoken Word artiest. Ze is non binair, zij (hen) is zo gaaf, die stáát op het podium, ze heeft téksten, die stem, die kracht, soms ook de woede. Ik vind haar super gaaf.

Als je het hebt over beeldend werk is er in het Stedelijk Museum een tentoonstelling ‘When Things are Beings’. Kunstenaars die met een installatie, een wandkleed of een foto iets duidelijk maken over waar ze mee bezig zijn, hoe hun cultuur is. En ik vind dat geweldig. Ik kan niet overal in de wereld naartoe vliegen, ik kan het van hen leren, ik word door ze meegenomen. Via de verhalen van hun kunstwerken.

CONCLUDERENDE TIPS

Wat een verrijkend gesprek! Verhalen zijn persoonlijk, máák ze ook persoonlijk. Denk aan je voorbereidend werk, de verbinding met je kijker en luisteraar, je haakje, experimenteer met je stijl en beeldtaal. Het is goed om open te staan bij zowel het maken als het vertellen van je verhaal. Oefenen, kritiek incasseren en leren. Elkaar feedback geven. In gesprek gaan over je kunst, erover vertellen, daar leer je ook echt van.

Daar kunnen we bij Lifetime Art Club ons voordeel mee doen. Op naar mooie kunstzinnige verhalen!

• Meer weten over Monique Veelenturf? Kijk op haar site Verhalen met Monique . Ook leuk zijn haar verhalen op youtube!
• Ieder jaar rond 20 maart is het wereld verteldag. Dit jaar met thema ‘Samen sterk’.
• Bruikbare boekentips van Monique: een mooi klein boekje van Mieke Bouma en een heel leuk Engels boekje met oefeningen, The Storytellers Way.
• ‘Verhalen’ is de 6^e module van de Carrouseltraining van Lifetime Art Club.